همه چیز درباره نیروگاه هسته‌ای دارخوین؛ از تاریخچه و اهمیت راهبردی تا حمله آمریکا

نیروگاه هسته‌ای دارخوین در بامداد یکشنبه ۲۸ تیر هدف حمله آمریکا قرار گرفت، حمله‌ای که حوالی ساعت ۳:۳۹ بامداد و با شلیک چند پرتابه به سایت در حال ساخت این نیروگاه در استان خوزستان انجام شد. این اقدام واکنش‌های گسترده‌ای از سوی ایران و روسیه را به همراه داشت. همچنین این اتفاق بار دیگر توجه‌ها را به اهمیت راهبردی پروژه بومی نیروگاه هسته‌ای دارخوین و نقش آن در صنعت هسته‌ای ایران جلب کرد.

نیروگاه دارخوین کجاست و چرا مهم است؟

نیروگاه هسته‌ای دارخوین که با نام رآکتور IR-360 یا نیروگاه اتمی کارون نیز شناخته می‌شود، یکی از مهم‌ترین پروژه‌های صنعت هسته‌ای ایران محسوب می‌شود که در شهرستان شادگان استان خوزستان و در نزدیکی رودخانه کارون در حال ساخت است. این پروژه نخستین نیروگاه هسته‌ای ایران به شمار می‌رود که طراحی و ساخت آن بر پایه توان داخلی و فناوری بومی انجام می‌شود.

ظرفیت تولید برق این نیروگاه حدود ۳۰۰ تا ۳۶۰ مگاوات پیش‌بینی شده است. عملیات اجرایی نیروگاه دارخوین در تاریخ ۱۲ آذر ۱۴۰۱ آغاز شد و طبق اعلام سازمان انرژی اتمی ایران، اجرای این پروژه با سرمایه‌گذاری حدود دو میلیارد دلار و در یک برنامه زمانی حدود هشت‌ساله دنبال می‌شود.

تاریخچه نیروگاه دارخوین

پروژه نیروگاه دارخوین سابقه‌ای نزدیک به پنج دهه دارد. در دهه ۱۳۵۰، قرار بود این نیروگاه با همکاری شرکت‌های فرانسوی احداث شود، اما پس از پیروزی انقلاب اسلامی، طرف فرانسوی از ادامه اجرای پروژه کنار رفت.

در دهه ۱۳۷۰ نیز ایران قراردادی با چین برای ساخت دو رآکتور ۳۰۰ مگاواتی تحت فشارهای آمریکا دنبال کرد، اما این همکاری نیز در نهایت متوقف شد. پس از ناکام ماندن همکاری‌های خارجی، سازمان انرژی اتمی ایران تصمیم گرفت مسیر طراحی و ساخت کامل بومی نیروگاه را دنبال کند. در همین راستا، شرکت‌های داخلی از جمله مسنا، سورنا و اسنیکو مسئولیت بخش‌هایی از طراحی، مهندسی و ساخت تجهیزات اصلی این پروژه را بر عهده گرفتند.

نگاه کارشناسان خارجی به نیروگاه هسته‌ای دارخوین

نیروگاه دارخوین تنها یک پروژه ساده برای تولید برق محسوب نمی‌شود و برخی اندیشکده‌های غربی نیز آن را نشانه‌ای از افزایش توانمندی ایران در طراحی و ساخت مستقل تجهیزات هسته‌ای ارزیابی کرده‌اند. مؤسسه علوم و امنیت بین‌الملل (ISIS) در گزارشی درباره این پروژه اعلام کرده است که دارخوین می‌تواند فراتر از یک نیروگاه تولید برق، نشان‌دهنده پیشرفت ایران در زمینه طراحی و ساخت بومی رآکتورهای هسته‌ای باشد.

بر اساس این گزارش، ایران علاوه بر توسعه توانایی طراحی رآکتور، در مسیر افزایش ظرفیت داخلی خود برای تولید سوخت هسته‌ای، ساخت تجهیزات راهبردی و مدیریت زنجیره تأمین مورد نیاز نیروگاه‌های هسته‌ای حرکت کرده است، موضوعی که از نگاه این اندیشکده می‌تواند جایگاه ایران را در حوزه فناوری هسته‌ای ارتقا دهد.

ماجرای اختلاف ایران و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی درباره پروژه دارخوین

هم‌زمان با پیشرفت مراحل ساخت نیروگاه دارخوین، موضوع ارائه اطلاعات طراحی این تأسیسات نیز به یکی از محورهای اختلاف میان ایران و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی تبدیل شد. آژانس خواستار دریافت اطلاعات طراحی نیروگاه بر اساس نسخه اصلاح‌شده کد ۳.۱ موافقت‌نامه پادمان شد، اما ایران اعلام کرد پس از خروج آمریکا از برجام و کاهش تعهدات هسته‌ای، اجرای این نسخه را متوقف کرده است.

مقام‌های ایرانی تأکید کردند که اطلاعات مربوط به تأسیسات جدید هسته‌ای مطابق تعهدات پادمانی ایران و در زمان مقرر در اختیار آژانس قرار خواهد گرفت و این روند بر اساس توافقات موجود انجام می‌شود.

جایگاه دارخوین در مسیر توسعه صنعت هسته‌ای ایران

نیروگاه هسته‌ای دارخوین اکنون یکی از مهم‌ترین پروژه‌های راهبردی صنعت هسته‌ای ایران محسوب می‌شود، پروژه‌ای که پس از سال‌ها تحریم، خروج شرکای خارجی و فشارهای سیاسی، با تکیه بر توان متخصصان داخلی وارد مرحله اجرایی شده است. به همین دلیل، حمله آمریکا به این سایت تنها به‌عنوان یک اقدام نظامی علیه یک پروژه عمرانی مطرح نشده، بلکه از سوی مقام‌های ایرانی به‌عنوان حمله به یکی از نمادهای بومی‌سازی فناوری هسته‌ای و حق استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای ارزیابی شده است.

واکنش سخنگوی وزارت امور خارجه ایران به حمله به دارخوین

اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، در نشست خبری خود درباره حمله به تأسیسات هسته‌ای دارخوین و واکنش آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به این موضوع صحبت کرد.

اسماعیل بقایی در پاسخ به این پرسش که «همچنان موضوع حمله آمریکا به سایت‌های هسته‌ای صلح‌آمیز ایران مطرح است و اخیراً نیز سایت دارخوین مورد حمله قرار گرفته است. با توجه به سکوت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، با وجود مسئولیت فنی این نهاد، بفرمایید با ادامه این روند، روابط ایران با آژانس چگونه خواهد بود؟» گفت:

دو نکته را عرض می‌کنم. نخست اینکه قطعاً این سکوت و بی‌تفاوتی، باعث تقویت اعتماد ما به آژانس نخواهد شد. دوم اینکه، اعلام موضع نکردن آژانس، تغییری در اصل موضوع ایجاد نمی‌کند. اصل موضوع این است که حمله به تأسیسات هسته‌ای صلح‌آمیز یک کشور، مطلقاً خلاف همه قواعد بین‌المللی است.

در خصوص حمله به این تأسیسات، نکته دیگری نیز وجود دارد که لازم است مردم به آن توجه داشته باشند. به نظر من، این حمله بسیار رسواکننده است و نشان می‌دهد که ادعای آمریکا مبنی بر نگرانی درباره اشاعه هسته‌ای ایران، تا چه اندازه دروغ و بی‌پایه است. تأسیسات هسته‌ای دارخوین تحت نظارت آژانس قرار داشت و قرار بود برای تولید انرژی مورد استفاده قرار گیرد. حمله به چنین تأسیساتی نشان می‌دهد که آمریکا با صنعت، شکوفایی اقتصادی و رفاه مردم ایران مشکل دارد و سایر ادعاها صرفاً بهانه است.

نامه ایران به شورای امنیت در پی حمله به نیروگاه دارخوین

امیرسعید ایروانی، سفیر و نماینده دائم جمهوری اسلامی ایران نزد سازمان ملل متحد، در پی حمله آمریکا به نیروگاه هسته‌ای دارخوین، از دبیرکل سازمان ملل و اعضای شورای امنیت خواست تا در سریع‌ترین زمان ممکن این اقدام را به‌طور صریح محکوم کنند.

متن کامل نامه سفیر و نماینده دائم ایران نزد سازمان ملل به آنتونیو گوترش دبیرکل سازمان ملل و رئیس دوره‌ای شورای امنیت به شرح زیر است:

بسم الله الرحمن الرحیم

پیرو دستور دولت متبوعم و در ادامه نامه‌های پیشین در خصوص تداوم اقدامات تجاوزکارانه‌ای که از سوی ایالات متحده آمریکا علیه جمهوری اسلامی ایران صورت گرفته است، از جمله نامه‌های مورخ ۱۶ و ۱۷ ژوئیه ۲۰۲۶ (۲۵ و ۲۶ تیر ماه)، مایلم توجه فوری جنابعالی و اعضای شورای امنیت را به حمله دیگری از سوی ایالات متحده آمریکا علیه یک تاسیسات هسته‌ای صلح‌آمیز ایران که تحت پادمان‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی قرار دارد، جلب کنم.

حدود ساعت ۳:۳۹ بامداد به وقت محلی روز یکشنبه ۱۹ ژوئیه ۲۰۲۶، ایالات متحده آمریکا چندین فروند موشک به سمت سایت نیروگاه هسته‌ای کارون (دارخوین)، که در استان خوزستان در حال ساخت است، شلیک کرد. این تاسیسات، یک مرکز هسته‌ای صلح‌آمیز است که مطابق با توافقنامه جامع پادمان منعقده میان جمهوری اسلامی ایران و آژانس، به‌طور کامل تحت پوشش پادمان‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) قرار دارد.

فعالیت‌های انجام‌شده در این تاسیسات صرفا صلح‌آمیز، کاملا شفاف و به‌طور کامل منطبق با حقوق و تعهدات ایران بر اساس معاهده عدم اشاعه سلاح‌های هسته‌ای (NPT) است.

هدف قرار دادن عمدی یک تاسیسات هسته‌ای صلح‌آمیز تحت پادمان‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، آن هم پس از مجموعه ای از حملات فاجعه بار ایالات متحده به زیرساخت‌های غیرنظامی ایران بدون هیچ توجیه نظامی، نقض آشکار قوانین بین‌المللی، منشور سازمان ملل متحد، قطعنامه‌های مربوطه شورای امنیت، اساسنامه آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و قطعنامه‌های کنفرانس عمومی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی است.

با این حال، ایالات متحده آمریکا که پیش‌تر با همکاری رژیم اسرائیل در جریان جنگ‌های تجاوزکارانه علیه ایران در ژوئن ۲۰۲۵ و فوریه تا آوریل ۲۰۲۶، حملات غیرقانونی علیه تاسیسات هسته‌ای صلح‌آمیز ایران انجام داده بود، بار دیگر و به دلیل انفعال و اعمال استانداردهای دوگانه از سوی شورای امنیت، به‌طور عامدانه یک تاسیسات هسته‌ای صلح‌آمیز تحت پادمان‌های آژانس بین المللی انرژی اتمی را هدف قرار داده است.

چنین حمله‌ای که هجدهمین موج چنین حملاتی علیه سایت‌ها و تاسیسات هسته‌ای صلح‌آمیز ایران تحت پادمان، از آغاز تجاوزات مشترک آمریکا و رژیم اسرائیل در ژوئن ۲۰۲۵ است، ایمنی و امنیت هسته‌ای را به شدت به خطر می‌اندازد و به طور جدی یکپارچگی، اعتبار و اثربخشی رژیم جهانی عدم اشاعه هسته‌ای را تضعیف می‌کند.

جمهوری اسلامی ایران ضمن محکومیت شدید این حمله بی‌پروایانه و غیرمسئولانه از سوی ایالات متحده آمریکا، همچنان در ارتباط مستمر با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در این خصوص قرار دارد.

در همین رابطه، معاون رئیس‌جمهور اسلامی ایران و رئیس سازمان انرژی اتمی ایران، طی نامه‌ای خطاب به مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در تاریخ ۱۹ ژوئیه ۲۰۲۶، خواستار اتخاذ اقدامات موثر و مناسب در قبال چنین تجاوزاتی شد؛ اقداماتی که تمامیت و اعتبار هنجارهای جهانی عدم اشاعه هسته‌ای را در معرض تهدید قرار می‌دهد.

جمهوری اسلامی ایران یادآور می‌شود که جامعه بین‌المللی به‌طور مستمر تاکید کرده است که حملات مسلحانه علیه تاسیسات هسته‌ای صلح‌آمیز یا تهدید به حمله علیه این تاسیسات، تحت هیچ شرایطی قابل قبول نیست.

قطعنامه‌های متعددی که توسط کنفرانس عمومی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به تصویب رسیده‌اند، مجددا تاکید کرده‌اند که هرگونه حمله مسلحانه علیه تاسیسات هسته‌ای که صرفا به اهداف صلح‌آمیز اختصاص دارند، یا هرگونه تهدید علیه این تاسیسات، نقض اصول منشور سازمان ملل متحد، حقوق بین‌الملل و اساسنامه آژانس بین‌المللی انرژی اتمی است.

شورای امنیت نیز بارها بر اهمیت اساسی ایمنی و امنیت هسته‌ای و همچنین ضرورت تضمین احترام کامل به تمامیت و مصونیت تاسیسات هسته‌ای قرارگرفته تحت پادمان‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی تاکید کرده است.

از این رو، جمهوری اسلامی ایران از دبیرکل سازمان ملل متحد و شورای امنیت درخواست می‌کند که بدون تاخیر و بدون تبعیض یا اعمال استانداردهای دوگانه، مسئولیت‌های خود را بر اساس منشور سازمان ملل متحد ایفا کرده و حمله مسلحانه ایالات متحده آمریکا علیه نیروگاه هسته‌ای دارخوین تحت پادمان را به‌صراحت محکوم کنند.

ایران همچنین از شورای امنیت می‌خواهد مجددا تاکید کند که هرگونه حمله علیه تاسیسات هسته‌ای صلح‌آمیز یا تهدید به حمله علیه این تاسیسات، مغایر با حقوق بین‌الملل بوده و نقض اصول منشور سازمان ملل متحد، قطعنامه‌های مرتبط شورای امنیت و قطعنامه‌های کنفرانس عمومی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی محسوب می‌شود؛ از ایالات متحده آمریکا بخواهد فورا تمامی حملات و تهدیدهای حمله علیه جمهوری اسلامی ایران، از جمله علیه تاسیسات هسته‌ای صلح‌آمیز آن، را متوقف کند؛ و این کشور را بر اساس حقوق بین‌الملل در قبال اقدامات خلاف حقوق بین الملل خود و تمامی پیامدهای ناشی از آن، کاملا پاسخگو بداند.

موجب امتنان خواهد بود چنانچه دستور فرمائید این نامه به‌عنوان سند رسمی شورای امنیت منتشر و توزیع شود.

امیرسعید ایروانی

سفیر و نماینده دائم جمهوری اسلامی ایران نزد سازمان ملل